Hoe je een bijnierkrise herkent en er snel op reageert

Femke de Vries

Endocrinoloog gespecialiseerd in bijnieraandoeningen

Een bijniercrisis: het klinkt heftig, en dat is het ook. Je bijnieren zijn twee kleine klieren die boven op je nieren zitten, maar ze zijn ongelooflijk belangrijk.

Ze regelen alles van je bloeddruk tot je energielevel. Stopt die boel er plotselingmee? Dan is het levensgevaarlijk.

In dit artikel lees je precies wat er gebeurt, hoe je het herkent en wat je direct moet doen.

Want als het misgaat, telt elke seconde.

Wat zijn je bijnieren nou eigenlijk?

Stel je je bijnieren voor als de motor van je lichaam. Ze maken hormonen aan die je nodig hebt om te functioneren.

Zonder die boel ben je letterlijk de sigaar. De twee belangrijkste hormonen zijn cortisol en aldosteron. Cortisol is je stresshormoon. Het zorgt dat je wakker wordt, dat je bloedsuiker op peil blijft en dat je lichaam niet te veel energie verspilt. Je hebt het nodig, dus het is niet alleen maar 'slecht'. Aldosteron regelt je bloeddruk en je vochtbalans.

Zorgt dat het zout en water in je lijf op de juiste plek blijven. Werken ze niet goed?

Dan zit je dus flink in de problemen. Meestal gaat het mis omdat de bijnieren te weinig hormonen maken (een zogenaamde crisis), of soms juist te veel.

De drie soorten problemen op een rij

Er zijn een paar manieren waarop je bijnieren in de fout kunnen gaan.

Het is handig om te weten welke dit zijn, zodat je weet waar je mee te maken hebt. Dit is de klassieke bijnieruitputting.

1. Te weinig hormonen (Hypoadrenalisme)

Je lichaam maakt te weinig cortisol en aldosteron aan. De bekendste oorzaak is de ziekte van Addison, waarbij je eigen afweersysteem je bijnieren aanvalt. Je voelt je continu moe, valt af, hebt lage bloeddruk en bent misselijk. Op lange termijn is dit met medicijnen (hormoonvervanging) goed te managen, maar een crisis ligt op de loer.

Hier produceren je bijnieren te veel cortisol. Dit heet het syndroom van Cushing.

2. Te veel hormonen (Hyperadrenalisme)

Je krijgt een dikke maan in je gezicht, je buik wordt dikker, je huid wordt dun en je bloeddruk schiet omhoog. Dit is vaak het gevolg van een tumor of langdurig gebruik van hoge doses prednison. Je voelt je niet 'ziek' in de klassieke zin, maar je lijf raakt compleet ontregeld.

Dit is een zeldzame, maar heftige aandoening. Een tumor in de bijnier gooit constant een cocktail van adrenaline en noradrenaline je bloed in.

3. Een tumor die adrenaline pompt (Feochromocytoom)

Je krijgt dan episodes van extreme paniek, hartkloppingen, zweten en hoge bloeddruk.

Alsof je in een achtbaan zit die nooit stopt. De behandeling is meestal opereren.

De alarmbellen: Hoe herken je een bijniercrisis?

Een bijniercrisis is een acute, levensbedreigende situatie. Het gaat mis als je lichaam door een trigger (een infectie, zwaar letsel, extreme stress) opeens de noodzakelijke hormonen niet meer kan aanmaken. Je valt om. De symptomen zijn vaak vaag en lijken op een griepje of voedselvergiftiging, maar als je last krijgt van misselijkheid en braken bij bijnierinsufficiëntie, verergeren ze razendsnel.

Om het makkelijk te maken, bestaat er een ezelsbruggetje: de 5 S'en.

• Sweten: Je zweet enorm, zonder dat je het warm hebt. Een koud, plakkerig zweet.
• Spierzwakte: Je bent zo slap als een vaatdoek. Je kan amper lopen of je armen optillen.
• Spugen: Je krijgt extreme buikpijn, moet overgeven en hebt hevige diarree.
• Sufheid: Je raakt verward, apathisch of je raakt je bewustzijn kwijt.
• Shock: Je bloeddruk stort ineen. Je pols wordt zwak, je huid is bleek en koud.

Herken je deze combinatie? Wacht dan niet af. Dit is code rood.

Wat te doen bij een vermoeden van een crisis?

Als je deze signalen ziet bij jezelf of een ander, is er geen tijd te verliezen.

1. Bel direct 112. Geef duidelijk aan dat er een vermoeden is van een bijniercrisis (Addison crisis).

Vertel dat de persoon bewusteloos is of ernstige klachten heeft zoals hierboven beschreven. 2. Acute noodbehandeling: In het ziekenhuis krijgt de patiënt direct een hoge dosis hydrocortison (cortisol) via een infuus en vocht om de bloeddruk op te krikken. Dit is letterlijk een kwestie van minuten. 3.

De 'noodpen': Mensen met de ziekte van Addison, die bijvoorbeeld bij een griep of infectie extra alert moeten zijn, hebben vaak een zogenaamde noodinjectie (Act-o-vial) bij zich.

Weet je dat je dit hebt? Dan injecteer je dit direct in de bil (of laat je dit doen) voordat de ambulance er is. Dit kan de crisis doorbreken en is vaak net genoeg om het te redden tot je in het ziekenhuis bent.

Geen paniek: je kan hier geen kwaad mee doen als je het per ongeluk spuit bij iemand die het niet nodig heeft. Better safe than sorry.

Hoe voorkom je een crisis?

Als je weet dat je bijnieren kwetsbaar zijn, is preventie key. Je bent je eigen hoeder.

1. Pas je medicatie aan bij ziekte: Een simpele griep of een buikgriepje kan al genoeg zijn om een crisis uit te lokken. Ben je ziek?

Dan verhoog je je prednison- of hydrocortisondosis meestal (de 'stressdosis'). Raadpleeg hiervoor altijd je arts of endocrinoloog, maar wees assertief. Zeg niet "ik voel me niet zo goed", maar vraag: "moet ik mijn dosis verdubbelen?" 2. Draag een medisch alarm: Een ketting of armband waarop staat dat je een bijnieraandoening hebt is levensbelangrijk.

Als je bewusteloos raakt op straat, weten hulpverleners direct wat ze moeten doen (en wat ze juist niet moeten doen, zoals medicijnen geven die cortisol verlagen). 3.

Luister naar je lijf: Slaap voldoende, eet regelmatig zout en vermijd extreme stress. Je bijnieren houden van ritme.

Conclusie

Een bijniercrisis is een beest dat je liever niet wakker maakt. De signalen zijn soms moeilijk te duiden, maar als je de '5 S'en' herkent, weet je genoeg: alarm slaan. Als je de ziekte van Addison hebt of andere bijnierproblemen, zorg dan dat je je medicatie op orde hebt, je noodpen bij je draagt en je omgeving weet wat er speelt. Bereid je goed voor op een ziekenhuisopname als je bijnierinsufficiëntie hebt. Zo houd je de regie over je eigen lijf.