Mitotaan bij bijnierschorscarcinoom: werking, bijwerkingen en monitoring

Femke de Vries

Endocrinoloog gespecialiseerd in bijnieraandoeningen

Stel je voor: je lichaam maakt te veel van een bepaald hormoon, cortisol, en dat stimuleert de groei van een zeldzame vorm van kanker in je bijnier.

Dat klinkt ingewikkeld, en dat is het ook. Maar er is een medicijn dat speciaal is ontwikkeld om dit probleem aan te pakken: mitotaan. Dit is geen gewone pil; het is een krachtig en specifiek middel voor bijnierschorscarcinoom (BPSC).

In dit artikel lees je op een makkelijke manier wat mitotaan precies doet, welke bijwerkingen je kunt verwachten en hoe artsen je in de gaten houden tijdens de behandeling. We houden het simpel, maar we gaan wel diep op de materie in.

Wat is mitotaan eigenlijk?

Mitotaan is een medicijn dat specifiek is ontworpen voor bijnierschorscarcinoom. Het is een synthetisch derivaat van corticosteroïden, maar het werkt heel anders dan de bekende medicijnen zoals prednison.

Waar prednison een ‘bouwsteen’ is voor het lichaam, is mitotaan een ‘sloopmiddel’ voor de bijnierschors.

Het remt de productie van cortisol en androstenedion in de bijnier. Dit is essentieel, want bij bijnierschorscarcinoom maakt de tumor te veel cortisol aan, wat de groei van de tumor zelfs kan stimuleren. Mitotaan bindt zich aan de mineralocorticoïde receptor (MR), een receptor die normaal gesproken helpt bij de regulatie van je zout- en waterbalans en je bloeddruk.

Door deze receptor te beïnvloeden, remt mitotaan de productie van hormonen in de bijnier. Het medicijn werd in 2010 voor het eerst goedgekeurd in de Verenigde Staten en is inmiddels wereldwijd beschikbaar. Hoewel de exacte prijs varieert, ligt deze vaak rond de 800 tot 1200 dollar voor een 30-daagse verpakking, afhankelijk van de apotheek en eventuele kortingen.

Hoe werkt mitotaan bij bijnierschorscarcinoom?

De precieze werking van mitotaan is complex, maar het komt erop neer dat het de tumor op meerdere fronten aanvalt. Het belangrijkste effect is het remmen van de cortisolproductie, maar het beïnvloedt ook andere hormonen zoals androstenedion en DHEA.

Remming van celgroei en bloedvatvorming

Dit helpt om de hormonale balans te herstellen en de groei van de tumor af te remmen.

Studies tonen aan dat mitotaan de proliferatie, oftewel de celgroei, van bijnierschorscarcinoomcellen vermindert. Het remt genen die betrokken zijn bij de celcyclus en tumorvorming. Daarnaast heeft mitotaan een effect op angiogenese, het proces waarbij de tumor nieuwe bloedvaten aanmaakt om zichzelf van voedingsstoffen te voorzien.

Voor patiënten die nadenken over bijnierschorscarcinoom en vruchtbaarheid, is het belangrijk om te weten hoe deze behandelingen invloed kunnen hebben op hun toekomst. Door de vorming van deze bloedvaten te beperken, ontneemt mitotaan de tumor zijn ‘brandstof’.

Een groot voordeel van mitotaan ten opzichte van traditionele corticosteroïden is dat het minder invloed heeft op de rest van het lichaam. Dit betekent dat patiënten minder snel last krijgen van bijwerkingen zoals een verlaagde insulinegevoeligheid of een verhoogd risico op diabetes, die wel vaak voorkomen bij standaard corticosteroïden.

Wanneer wordt mitotaan voorgeschreven?

Mitotaan is geen medicijn dat zomaar wordt voorgeschreven. Het wordt vooral gebruikt bij patiënten met bijnierschorscarcinoom die niet reageren op andere behandelingen, zoals een operatie of bestraling.

De Amerikaanse FDA (Food and Drug Administration) heeft mitotaan goedgekeurd voor patiënten met een progressieve ziekte, wat betekent dat de tumor zich blijft verspreiden ondanks eerdere behandelingen.

Het is een behandeling voor de lange termijn. Patiënten moeten bereid zijn om regelmatig naar het ziekenhuis te komen voor controles en monitoring. De effectiviteit van mitotaan kan na verloop van tijd afnemen, en soms is een dosisverhoging of een andere behandeling nodig.

Mogelijke bijwerkingen van mitotaan

Net als bij elk medicijn kunnen er bijwerkingen optreden. De ernst en frequentie verschillen per persoon, maar het is belangrijk om op de hoogte te zijn van wat je kunt verwachten.

Veelvoorkomende bijwerkingen

Patiënten worden tijdens de behandeling nauwlettend gevolgd om problemen vroegtijdig te herkennen. De meest voorkomende bijwerkingen zijn: Hoewel ze minder vaak voorkomen, kunnen sommige bijwerkingen serieus zijn:

• Huidveranderingen: Dit is de nummer één bijwerking. Denk aan huiduitslag, droge huid, huideregeneratieproblemen en een verhoogd risico op huidinfecties. In ernstige gevallen kunnen wonden langdurig genezen.
• Verandering in lichaamsbeeld: Sommige patiënten merken een toename van lichaamsvet, vooral rond het gezicht en de hals.
• Verlaagde libido en erectiestoornissen: Dit komt vaak voor, vooral bij mannen.
• Verandering in stemming: Sommige patiënten ervaren stemmingswisselingen, depressie of angst.
• Verhoogde bloeddruk: Mitotaan kan de bloeddruk verhogen, dus regelmatige metingen zijn essentieel.
• Verlaagde glucosewaarden: Mitotaan kan de bloedsuikerspiegel verlagen, wat kan leiden tot klachten zoals zweten, trillen, zwakte en verwardheid.

Minder vaak, maar wel ernstig

• Osteoporose: Mitotaan kan de botdichtheid verminderen, waardoor het risico op botbreuken toeneemt.
• Verlaagde calciumwaarden: Dit kan leiden tot spierkrampen, spastische bewegingen en hartritmestoornissen.
• Lever- en hartproblemen: Zeldzaam, maar wel mogelijk.

Monitoring tijdens de behandeling

Regelmatige monitoring is cruciaal tijdens de behandeling met mitotaan. Het doel is om de effectiviteit van het medicijn te beoordelen en bijwerkingen vroegtijdig te herkennen.

Belangrijke testen en controles

• Cortisolspiegels in urine: Dit is de belangrijkste test om te zien of mitotaan zijn werk doet. De cortisolspiegels moeten geleidelijk dalen tot een acceptabel niveau.
• Bloedonderzoek: Regelmatige bloedonderzoeken controleren de calcium-, glucose-, lever- en nierfunctie.
• Botdichtmetrie: Om osteoporose vroegtijdig op te sporen.
• Bloeddrukmeting: Regelmatige metingen om de bloeddruk onder controle te houden.
• Huidcontrole: De huid wordt gecontroleerd op tekenen van infecties of wondgenezingproblemen.
• Psychiatrisch onderzoek: Bij stemmingsklachten wordt een doorverwijzing naar een psychiater overwogen.

De monitoring bestaat uit verschillende tests en onderzoeken. De frequentie van deze controles hangt af van de individuele patiënt en de ernst van de bijwerkingen. Over het algemeen wordt aanbevolen om elke 1 tot 3 maanden bloedonderzoek te laten doen en de andere testen periodiek te herhalen. Patiënten moeten hun arts altijd informeren over nieuwe symptomen of klachten.

Speciale overwegingen en interacties

Patiënten die mitotaan gebruiken, moeten zich bewust zijn van de risico’s en de noodzaak van regelmatige monitoring.

Het is belangrijk om alle medicijnen en supplementen die je gebruikt door te geven aan je arts, omdat mitotaan interacties kan hebben met andere middelen. Vooral de combinatie met medicijnen die de bloedsuikerspiegel verlagen, kan leiden tot een ernstige daling van de glucosewaarden. Daarnaast is het belangrijk om voldoende vocht te drinken en calcium en vitamine D in te nemen om het risico op osteoporose te verminderen. De behandeling met mitotaan is een marathon, geen sprint.

Patiënten moeten bereid zijn om langdurig betrokken te blijven bij hun zorgteam. Hoewel de effectiviteit na verloop van tijd kan afnemen, biedt mitotaan voor veel patiënten een waardevolle optie om de ziekte onder controle te houden.